معين الدين محمد زمچى اسفزارى
86
روضات الجنات في اوصاف مدينه هرات ( فارسى )
و از مواضع ميمون كه بمباركى آن زمينى « 1 » در ربع مسكون نشان نميدهند « خيابان » هرات است كه بلطافت « 2 » هوا و عجايب حظاير و غرايب بنا ممتاز است و در بزرگى مزارات و لطايف عمارات و مقابر و بقاع متبركه كه در يمين و يسار آن « 3 » واقع است از شرح و بيان بىنياز است ، و آنجائى است كه از قديم « 4 » الايام چه در وقت جاهليت و چه در روزگار اسلام هميشه ميمون و مبارك و قبلهء دعوات و كعبهء حاجات خلايق بوده و همهء مردم از اصاغر و اكابر و مقيم و مسافر بدان مقام شريف تيمّن و تبرّك جستهاند ، و در همه زمان و اديان معابد و عيدگاه و مقابر و نزهتگاه خواص و عوام بوده ، چنانك حالا « 5 » مصلى و گشت جاى مسلمانانست ، و در زمان سابق او را « كوى خدايگان » ميگفتهاند . و بعبارة فرس خدايگان پادشاه را گويند . « 6 »
--> ( 1 ) - مج : ميمون كه بمباركى رمينى . مك : ميمون كه آن زمينى . ( 2 ) - مج : كه لطافت . مك : كه بلطافت . ( 3 ) - مج : و يساران واقع . مك : و يسار او واقع . ( 4 ) - مج : كه از قديم . مك : كه در قديم . ( 5 ) - مج : چنان كه مصلّى . مك : چنانك حالا مصلّى . ( 6 ) - مج . س : گويند . مك . ميگويند . مزارات بسيارى از بزرگان عرفا ، مشايخ ، سخنوران ، و دانشمندان خراسان در خيابان هرات واقع است مانند : آرامگاه امام فخر الدين رازى . و شاعر و عارف مشهور مولانا عبد الرحمن جامى . تفصيل مزارات « خيابان » هرات در كتاب « مرصد الاقبال السلطانيه » يا « مزارات هرات » تاليف مولى عبد اللّه بن عبد الرحمن الحسينى المشتهر بالاصيل الواعظ الهروى ، و خاتمهء « روضة الضفا » از محمد خاوندشاه ، و خاتمهء « خلاصة الاخبار » از خواندمير .